ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1315
سفرنامه شاردن ( فارسى )
مىنامند ، و لقب حاكمان شهرهاى بزرگ نيز همين است . داروغه يا خواجهسرا معمولا پير غلام زشترو و درشتخويى است كه شما آسان مىتوانيد در آيينه خيال ببينيد چه بسيار زيبارويان جوان گل اندام در بند حكومت وى گرفتارند ، چنان كه همواره از بيم اين آتش خوى ديوسار ، نظم و سكوتى غير قابل باور در سراسر حرمسرا حكمفرماست . وقتى شاه قصد بيرون شدن از پايتخت را دارد كسى را به جانشينى خود در حرمسرا مىگمارد و اين نايب در تمام طول مدّت غيبت شاه بر همهء امور حرم ، و بر همه زنان و فرزندان پادشاه حكومت مىكند . نام خواجه سرايى كه در زمان اقامت من در پايتخت همه امور كاخ را زير نظر داشت خواجه كافور بود . من با او چند بار ديدار و گفتگو كردم . او دانا و هوشمند بود ، و هنگامى كه دانست من كتابهايى نوشتهام . با من بيش از ديگر كسانى كه به ديدنش مىآمدند ، مهربانى و تفقد مىكرد . به مناسبت منصب مهمى كه داشت همهء مردم پايتخت از او مىترسيدند و حرمتش مىنهادند ، و نفوذش چندان زياد بود كه دستور و توصيهاش از سفارشنامهء هر وزير اثربخشتر بود . حرم پادشاه ايران از نظر اين كه گروهى از خوبروترين و طنازترين و خوش اندامترين و هوسانگيزترين زنان در آن گرد آمدهاند بىمانند مىباشد . زيرا حاكمان از هر نقطهء كشور ، زيباترين و دلپسندترين دختران را به دربار مىفرستند ، و تنها دوشيزگان در آن راه مىيابند . به سخن ديگر هر يك از حاكمان آگاه شود كه در جايى دخترى لايق دربار وجود دارد وى را مىگيرد و به دربار مىفرستد . شگفت اين كه پدران و مادران از اين كه دخترانشان به دربار راه مىيابند افتخار و شادى مىكنند زيرا كسى در دربار شاه دارند كه حافظ منافعشان باشد . هنگامى كه دخترى وارد حرمسراى شاه شود هديهاى براى نزديكترين كسانش مىفرستند ، و براى خود او مستمرى مناسبى تعيين مىكنند . كمترين مبلغ مستمرى دويست و پنجاه فرانك ، و بيشترين آنها سه هزار اكوست ، و حد متعارف دو هزار و پانصد ليور مىباشد . چنانچه دخترى به سببى مورد توجه و عنايت خاصّ شاه واقع شود مستمرى وى افزايش مىيابد ، و اگر پادشاه از يكى از معشوقههاى خود داراى فرزندى شود كه زنده ماند مستمرى نزديكترين بستگان مستمرى بگير وى را تا درجه يك ارباب واقعى بالا مىبرند ، و ديگر كسان خانوادهاش را ترقى مىدهند . گرچه بسيارى از دختران حكام ايالات و ديگر جاهمندان و بزرگان در حرم سرا درآمدهاند اما بيشتر آنان تازه رويان و زيبايان گرجى ، و چركسى و ديگرى